Thổ Cẩm Chiềng Châu - Nơi gìn giữ dệt thổ cẩm truyền thống

Trong quan niệm truyền thống của dân tộc Thái: "Gái biết dệt vải, trai biết đan chài" đã trở thành những tiêu chuẩn trong cộng đồng. Dân tộc Thái hiện chiếm khoảng 60% dân số huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình. Những sản phẩm dệt thổ cẩm được làm nên từ đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ đã trở thành nét văn hóa đặc sắc của người Thái.

Để dệt nên một tấm vải đẹp thì người dệt phải kiên trì, đều tay và nhập tâm vào khung cửi. Họ có thể mất vài ngày để hoàn thiện một sản phẩm từ công đoạn đầu tiên. Những công đoạn dệt gồm: kéo tơ, nhuộm sợi, cuốn sợi, kéo sợi, nhặt và đan hoa văn. Mỗi công đoạn đều đóng vai trò quan trọng, nhưng bước đan và nhặt hoa văn đòi hỏi sự khéo léo và chính xác nhất.

Khi sản phẩm dệt thổ cẩm Chiềng Châu tìm được sức sống mới thì khắp trong thôn bản, đâu đâu cũng nghe tiếng lách cách của khung dệt. Nét tinh hoa văn hóa truyền thống tiếp tục có cơ hội phát triển mạnh mẽ và vươn xa ngoài cộng đồng người Thái, hòa mình vào dòng chảy văn hóa dân tộc và quốc tế.

Với mục tiêu "Nâng cao năng lực phát triển ngành nghề nông thôn, phục vụ phát triển kinh tế, xã hội nông thôn tỉnh Hòa Bình", năm 2009, HTX dệt thổ cẩm Chiềng Châu ra đời dưới sự hỗ trợ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hòa Bình và tổ chức JICA (Nhật Bản). Đây được xem là mô hình điểm của toàn tỉnh nhằm hỗ trợ phát triển, bảo tồn nghề dệt truyền thống trên địa bàn.

Chị Vì Thị Oanh, Phó chủ nhiệm HTX dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch Chiềng Châu chia sẻ: Năm 2009, HTX được thành lập gồm 33 xã viên. Từ sự quan tâm của các cấp, ngành và Liên minh HTX tỉnh, thành viên HTX đã được tham gia các lớp tập huấn chuyển giao công nghệ sản xuất sản phẩm mới và kỹ thuật nhuộm màu tự nhiên, hoạt động marketing, nhất là tham gia các hội chợ triển lãm, hội chợ thương mại tổ chức trong tỉnh và ở các tỉnh, thành phố trên cả nước. Thông qua đó, tạo điều kiện để HTX nắm bắt thị trường, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Chị Vì Thị Oanh, Phó chủ nhiệm HTX dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch Chiềng Châu

Trong khi các sản phẩm thổ cẩm được bày bán tràn lan, thì điều làm nên thành công của HTX dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch Chiềng Châu là các sản phẩm đã kế thừa và giữ gìn được bản sắc văn hóa truyền thống của nghề dệt của dân tộc Thái tồn tại lâu đời mà không bị lai tạp bởi các sản phẩm may thêu thủ công hàng loạt. Sản phẩm dệt thổ cẩm vẫn được làm từ sợi bông tự nhiên, tuân thủ phương pháp sản xuất bằng tay từ kéo sợi, nhuộm màu đến dệt vải, đòi hỏi sự công phu, máy móc chỉ hỗ trợ ở công đoạn hoàn thiện sản phẩm.

Đồng thời, để phù hợp với xu thế hội nhập và thị hiếu khách hàng, các sản phẩm dệt thổ cẩm của HTX đã được đổi mới, với đa dạng thể loại, mẫu mã, màu sắc. Nếu như trước đây, các sản phẩm dệt thổ cẩm của đồng bào Thái chỉ là chăn, màn, khăn, gối, quần áo... thì ngày nay, dưới bàn tay khéo léo, óc sáng tạo của người phụ nữ Thái đã tạo ra nhiều sản phẩm khác, như: túi xách, giày, dép, thú nhồi bông và những đồ vật lưu niệm nhỏ…

Hợp tác xã Dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch Chiềng Châu đã có thành tích xuất sắc trong phong trào trong thi đua và phát triển hợp tác xã ( từ năm 2015 đến 2020 )

“Không ngừng đổi mới nhưng điều cốt lõi nhất là của nghề Dệt thổ cẩm là phải giữ được bản sắc dân tộc, giá trị cốt lõi nhất của sản phẩm dệt thổ cẩm, điều đó mới làm nên thành công”. Đó là những lời tâm sự của chị Vì Thị Oanh, Phó Chủ nhiệm Hợp tác xã Dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch Chiềng Châu cho thấy được yếu tố thành công của HTX là giữ được “hồn cốt” của dân tộc, điều rất cần thiết hiện nay.